ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ಅದರದ್ದೇ ಆಗಿರುವ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಕಾಶಿ ರಾಮೇಶ್ವರದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಗಲು ಹೇಗೆ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಹಿಂದೆಯು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು,ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಗಳು, ಹೋಮ-ಹವನಗಳು, ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವಗಳು ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಕಥೆಗಳ ರಾಶಿಯೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರುಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಚೆಂದದ ಊರು ಬಿಳಗಿ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ವೇತಪುರ. ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೈವ ನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಜೈನ ಬಸದಿ, ಗೋಲಬಾವಿಗಳು ಗತಕಾಲದ ವೈಭೋಗವನ್ನು ಸಾರಿ ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ರಾಜಾಡಳಿತ ಮರೆಯಾದಂತೆ ಶ್ವೇತಪುರ ಬಿಳಗಿಯೆಂಬ ಮರುನಾಮಕರಣ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಪುಟ್ಟ ಊರಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಸುಮಾರು 300 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶ್ವೇತಪುರವನ್ನು ವಿಜಯನಗರದ ಪಾಳೆಗಾರರಾಗಿ ಜೈನ ಮನೆತನದವರು ಆಳಿದರೆಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕರ ಅನೇಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹೈವ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಬಿಳಗಿ ಸೀಮೆಗೆ ಒಳಪಡುವ ವಿರುಪಾಕ್ಷ ಮಹಾದೇವ ಹಾಗೂ ಗಂಧ ಕುಟೀರ ಶಾಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಭುವನಗಿರಿಯ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ದಾಪುರದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಿವಿನಾಯಕ ದೇವಾಲಯ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಬಿಳಗಿಯ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ “ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯು” ಸಹ ರಾಜರ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳು:-

ಹಿಂದೆ ಜಮದಗ್ನಿಯು ಮಗನಾದ ಪರಶುರಾಮನಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಶಿರಚ್ಚೇದನ ಮಾಡಲು ಅಜ್ನಾಪಿಸಿದಾಗ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ನೆಯಂತೆ ಪರಶುರಾಮ ತಾಯಿಯ ರುಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ರುಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಪುನಃ ಶಿರ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿದ ರುಂಡವು ಕನ್ಯೆಯ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ. ಆರು ಸಲ ಶಿರಚ್ಚೇದನ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ರುಂಡಗಳು ಕನ್ಯೆಯ ರೂಪ ತಾಳಿತು. ಆಗ ಪರಶುರಾಮ ತಾಯಿಗೆ ನೀನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯಳಲ್ಲಾ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವೆ. ತಂದೆಯ ಆಜ್ನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯಲಾಗದೆ ನಿನ್ನ ಶಿರಚ್ಚೇದನ ಮಾಡಿರುವೆ ನನ್ನನು ಮನ್ನಿಸು ಎಂದು ಬೇಡುವನು. ದೈವಿ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ರೇಣುಕಾಂಬೆಯು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಪರಶುರಾಮ ರುಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಜನ್ಮತಾಳಿದ ಆ ಕನ್ಯೆಯರು ಶಿರಸಿ, ಬಿಳಗಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವರು ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿ.ಶ. 1770 ರಲ್ಲಿ ಬಿಳಗಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಮೋದಲನೇ ಚಂದ್ರಶೇಖರರಾಯ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1785ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಹೈದರಾಲಿಯು ಸ್ವಾದೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ದೋಚಿದ್ದ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉನ್ನತಿಗೆ ಹೂವಿನಮನೆಯ ಶಿವಪ್ಪ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕುಟುಂಬದವರ ಕೊಡುಗೆ ಆಪಾರವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1880ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವಪ್ಪ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಗುಡಿಗಾರ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣಪ್ಪನವರ ಕುಟುಂಬದವರಿಂದ ಮಾಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1902ರಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಾವಿಕಲೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಶ್ರೀ ಶಿವಪ್ಪ ಹೆಗಡೆ ಹೂವಿನಮನೆ ಹಾಗೂ ದಾಮೊದರ ದಾಸಪ್ಪ ಶೆಣೈ ಬಿಳಗಿ ಇವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನೇರವೇರಿತು. ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದ ಖರ್ಚು 2000 ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಈ ಹಣವನ್ನು ಶ್ರಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ಪೈ ಮೂಡ್ಲಗಿರಿ ಅವರು ಹೊಂದಿಸಿದರಂತೆ. ನಂತರ ಮೂರು ಜಾತ್ರೆಗಳ ಆದಾಯದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಟ್ಟಡ ಶಿತಿಲಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲಸಗಳು ವಿಳಂಬವಾಗಿತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಗೌರೀಶ ವೆಂಕಪ್ಪ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ನೇರಗಾಲ್‌ ಇವರುಗಳನ್ನೋಳಗೊಂಡ ಆಡಳಿತ ಕಮಿಟಿಯು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ತಾವೇ ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು . 2003ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾರಿಕಾಂಬೆ ಜಾತ್ರೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 9 2008ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತಿ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳ ದಿವ್ಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರ ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆ:

ಮೊದಲು ಐದು ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. 1945ರಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿಕಾಂಬೆ ಜಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಅದೇ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಂಬಿಕೆಯ ಜಾತ್ರೆ ನೇರವೇರಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಅಂದಿನ ಕಮಿಟಿಯವರು ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮೂರು ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಮಂಗಳವಾರ ದುರ್ಗಾಂಬಿಕೆಯ ಜಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಶುಕ್ರವಾರ ದುರ್ಗಾಂಬಿಕೆಯ ಜಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಠರಾವು ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮೂರು ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಾರಿಕಾಂಬೆ ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಾಂಬಿಕೆಯ ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ..

ಪ್ರಾಣಿವಧೆ ನಿಷೇಧದ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ:

1926ವರೆಗೂ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವ ಕ್ರಮ ಇದ್ದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶಿರಸಿಯ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ ನಂತರ ಬಿಳಗಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಲಿಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.

ಜಾತ್ರೆಯ ವಿಧಿ ವಿಧಾನ:-

ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಅಂಕ ಹಾಕುವ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಕಳೆಯನ್ನು ಒಂದು ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನ ರಥೋತ್ಸವದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಕಳಾವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿ ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಕುಂಭದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿಯ ಕಳೆಯನ್ನು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ರಥೋತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಹೊಳೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದುಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಒಂದು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

(“ಶ್ವೇತಪುರ” ಹಾಗೂ “ಬಿಳಗಿ ಇತಿಹಾಸ” ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ)

-ಅಪೂರ್ವಾ ಹೆಗಡೆ ಮಾವಿನಕೋಡು

Your Stories

Filter

.

Sorted by

Location

Filter by Place

Categories

Pick one or more

Name

Time Period

Active

.

Date

Small Running Title

Small Running Title